Wpływ GMO na pszczoły. Cz.II - Wacław Święcicki - Pszczoły a GMO

Co nowego słychać o wpływie roślin genetycznie zmodyfikowanych (GMO) na pszczoły? Cz.II

Wacław Święcicki

Na wstępie kilka słów komentarza do pierwszej części artykułu, która została opublikowana w grudniowej edycji 12(134) 2007 Pszczelarza Polskiego.

Jedną z korzysci wprowadzania upraw GMO miało być zmniejszenie presji rolnictwa na środowisko naturalne poprzez ograniczenie zużycia środków ochrony roślin. W praktyce wprowadzenie roślin odpornych na herbicydy np. Roundup (System Roundup Ready), Basta (System Liberty Link) spowodowało uodpornienie się także na nie niektórych chwastów i konieczność stosowania większych dawek herbicydów lub nawet dodatkowych bardziej toksycznych środków chemicznych do zwalczania tych chwastów. To zachwiało równowagę wielu agroekosystemów. Drugi typ modyfikacji roślin, polegający na wprowadzeniu genu odpornosci na bakterie glebową Bacillus thuringiensis, jest przedmiotem ożywionej dyskusji naukowców i budzi coraz wiecej niepokoju. Róznorodnośc biologiczna, szczególnie żywotność owadów pożytecznych, jest istotnym wskaźnikiem trwałości ekosystemów i odporności na zmiany klimatu. W Stanach Zjednoczonych Sąd Federalny kilkakrotnie orzekł w 2007 roku, że Departament Rolnictwa złamał prawo, wydając zezwolenie na prowadzenie doświadczeń z mietlicą odporną na Roundup, oraz dopuszczajac do uprawy lucernę odporną na Roundup bez wykonania pełnych ocen ich wpływu na środowisko. W Austrii, Francji i w Polsce, urzędy odpowiedzialne za środowisko naturalne i bezpieczeństwo biologiczne są przeciwne zezwoleniu na uprawę roślin zmodyfikowanych genetycznie, ponieważ obowiazujace oceny potencjalnego ryzyka dla środowiska (w tym pszczołowatych) wynikającego z ich wprowadzania do uprawy polowej są niekompletne.

W roku 2005 przedstawiono końcowe wyniki największych badań ekologicznych wykonanych w kilkuset gospodarstwach w Wielkiej Brytanii i mających dać podstawy do oceny wpływu roślin GMO na środowisko naturalne. Opublikowane wczesniej wyniki wskazywały, że uprawa genetycznie zmodyfikowanych buraków cukrowych i jarego rzepaku niskoerukowego (canola) spowodowały względny ubytek roślin dwuliściennych, które stanowią główne pożytki owadów i ptaków, na rzecz roślin jednolisciennych. W doświadczeniach nad transgenicznym ozimym rzepakiem niskoerukowym RR i jego konwencjonalnym odpowiednikiem stwierdzono, że na polach z roślinami transgenicznymi przetrwało 3 razy mniej roślin dwuliściennych, efekt ten utrzymywał się jeszcze przez 2 następne lata, a odmiany rzepaku transgenicznego odpornego na Roundup spowodowały wyginięcie 2/3 populacji motyli i połowy pszczół. (Bohan et al. Proceedings of the Royal Society B-Biological Sciences 272:463-474).

Wyniki badań brytyjskich zaskoczyły naukowców, którzy wykonywali wstępne testy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych lub szklarniowych, gdzie nie było ptaków, owadów, deszczu i wiatru, wykazały bowiem, że transgeniczne rośliny mogą przynieść poważne szkody w środowisku, odtąd sądzi się, że ich wpływ na środowisko powinien być gruntownie analizowany i porównywany nie tylko z wpływem upraw konwencjonalnych, które oddziaływują podobnie , ale także z wpływem upraw ekologicznych (organicznych). Ten pogląd z trudem przebija się w nauce. która żyje z badania wpływu chemii i transgenetyki na środowisko i nie ma odpowiednich możliwości aby rozszerzyc spektrum badań o rolnictwo ekologiczne. Takich kompleksowych badań jednak do tej pory nie wymagano w Unii Europejskiej, a pszczelarze powinni się ich domagać.

Wniosek 1

W krajach promujących rolnictwo ekologiczne (np. w Polsce), wpływ roślin GMO na pszczoły powinien być obligatoryjnie konfrontowany z wpływem rolnictwa ekologicznego na pszczoły.

Malone i Pham-Delegue (Apidologie 32 (2001) 1-18) zaproponowali następujący zakres badań przy rejestracji roślin transgenicznych i porównanie wpływu roślin transgenicznych i z wpływem aktualnych praktyk rolniczych (np. chemicznych lub biologicznych insektycydów, fungicydów lub herbicydów).

1.Oznaczenie stopni ekspresji genów w pyłku, nektarze i propolisie.

2.Ocena najwyższych potencjalnych poziomów narażenia dorosłych pszczół (robotnic i reproduktorów) i larw, mając poziomy ekspresji określone powyżej i potencjał pszczół do zbierania i trawienia pyłku, nektaru i propolisu z badanych roślin.

3.Badanie toksyczności i testy dawek subletalnych wykonane z użyciem oczyszczonych białek na pszczołach w klatkach laboratorium (lub w polu jeśli dozwolone), powinno obejmować: Oznaczenie wpływu dawki białka odpowiadajacej najwyższemu potencjalnemu poziomowi narażenia na przeżywalność i wzrost larw; Oznaczenie wpływu ww dawki na przeżywalność dorosłych osobników, ich rozwój ( gruczołow gardzielowych, które produkują wydzieliny dla larw) oraz na zachowanie pszczół, szczególnie związane z pożytkowaniem; Oznaczenie wpływu ww dawki na przeżywalność królowej, płodność i możliwość produkcji feromonów; Oznaczenie wpływu ww dawki na przeżywalność trutnia i produkcję nasienia. (Badania toksyczności przeprowadza się najpierw, na początku ocenia sie wpływ dawki najwyższej, a jeśli toksyczność jest duża bada się również efekty podania niskich dawek.)

4.Oznaczenie atrakcyjności kwiatów (objętości nektaru, zawartości cukru w nektarze, struktury kwiatów) przy wyborze roślin do uprawy.

5.Potwierdzenie rezultatów uzyskanych w testach laboratoryjnych w badaniach polowych z wykorzystaniem raczej roślin transgenicznich niż oczyszczonych białek.

Laboratoryjnie testowano nowe typy GMO podając pszczołom produkty genów wprowadzonych do roślin np. chitynazę, glutanazę, inhibitor proteazy, toksynę-Bt i białko wiążące biotynę, sądząc, że uda sie znaleźć modyfikacje nieszkodliwe dla środowiska i pszczół, jednak ograniczony czas badań jak i ich zakres nie upoważniają do wyciągania daleko idących wniosków.

Zdaniem naukowców propozycje legislatorów pominęły wymóg odpowiedniego przebadania siedlisk przyrodniczych, zarówno przed jaki po uwolnieniu roślin transgenicznych, co wynika z niedoceniania niekorzystnego wpływu GMO na środowisko życia pszczół. Pominięto również wpływ GMO na młode pszczoły i jajeczka, oraz wpływ dawek subletalnych na zachowanie pszczół. (Schubert, D. “Regulatory regimes for transgenic crops” Nature Biotechnology 23, 785-787 (2005).

Wniosek 2

Ponieważ wpływ produktów i upraw transgenicznych na pszczoły jest badany od wielu lat standardowymi testami, które są niedostosowane do zróżnicowanych wymogów bezpieczeństwa biologicznego w różnych krajach, w których proponuje się ich uprawę, decyzję o tym, jaki zakres badań należy uznać za niezbędny i dodatkowy, ponad obligatoryjne minimum, powinny podejmować poszczególne kraje członkowskie bez nacisku ze strony Komisji Europejskiej, jakiejkolwiek organizacji (np. Światowej Organizacji Handlu), czy producenta GMO, zgodnie z zasadą przezorności i wymogiem gospodarności.

Profesor Hans-Hinrich Kaatz z Uniwersytetu w Halle, który kierował w latach 2001-2004 badaniami nad wpływem kukurydzy Bt na pszczoły na Uniwersytecie w Jenie, i zauważył, że bardzo niekorzystny wpływ wystąpił w populacji pszczól zaatakowanych przez pasożyty po podaniu im toksyny Bt w paszy, nie otrzymał środków finansowych na kontynuowanie badań. Jego badania wykonane w 2000 roku nad transferem genów z transgenicznego rzepaku do mikroorganizmów w oblecinach pszczelich, zostały poddane ostrej krytyce, chociaż przypuszcza się, że mogą one stać sie kluczem do wyjaśnienia zagadki choroby CCD.

Niemiecki apidolog Walter Haefeker i v-prezydent Europejskiego Stowarzyszenia Zawodowych Pszczelarzy widzi związek między zapaścią kolonii pszczelej, zwanej chorobą CCD (ang. Colony Collapse Disorder) a obecnością transgenicznej kukurydzy Bt na 40% þól z kukurydzą w USA oraz w rejonie Melkemburgii-Zachodniego Pomorza i Brandenburgii.

Symptomy Choroby CCD zaobserwowano już w 2004 roku w Hiszpanii, która jako pierwszy kraj w UE dopuściła uprawę transgenicznych roślin, zanim podobne zjawiska znikania całych roi pszczół zaobserwowano w Stanach Zjednoczonych. Można sadzić, że winę ponoszą częściowo naukowcy, ponieważ w październiku 2006 roku Państwowa Rada ds Badań Naukowych USA w raporcie dotyczącym “Statusu owadów zapylajacych w Północnej Ameryce” zaledwie wspomniała o wpływie pestycydów i GMO na pszczoły, stwarzając wrażenie, że nie został on uznany jako istotny. Kilka miesięcy potem alarmowano, że “spadek ilości owadów zapylajacych zdewastuje Północną Amerykę”. Pszczoły ginęły masowo, a niektórzy zaczęli głośniej mówić, że pestycydy mogą mieć subletalny wpływ na pszczoły, chociaż badań z tego zakresu jest ciągle za mało.

Wiadomo, że pestycydy wpływają na rozwój pszczół, długowieczność, efekty immunologiczne i behawioralne, takie jak nawigacja, żerowanie, uczenie się.

Profesor Joe Cummins cytując badania naukowe, podaje, że: “fluwalinat - (stosowany do niszczenia szkodników w ulach) zakłócił żerowanie i nawigację pszczół, fipronil – (isektycyd weterynaryjny) osłabił pamięć węchową, spinosad – osłabił szybkość poszukiwania pożytków przez trzmiele, a w większej dawce spowodował zapaść całego roju w ciągu 2 tygodni, na glufosinat było wrażliwe ponad 50% mikroorganizmów obecnych w oblecinach pszczelich”.

Profesor Cummins sądzi się, że “GMO może mieć również subletalny wpływ na pszczoły, ponieważ stosuje sie herbicydy systemiczne na bazie glyfosatu, glufosinatu, lub toksyny Bt Cry. Toksycznośc tych substancji nie powoduje śmierci pszczół, ale bardziej szkodzi ćmom i chrząszczom, w niektórych przypadkach powodując stany letalne lub zmiany behawioralne. Podanie białka Bt Cry1Ab, osłabiło zdolność do zdobywania paszy przez pszczoły, choć dużo gorszy był wpływ deltametryny i imidaklopridu. Aktualnie prowadzone badania nad wpływem białek Bt na pszczoły niesłusznie pomijają efekty subletalne”.

Należy również docenić niezastępowalny wpływ owadów zapylajacych na zachowanie różnorodności biologicznej i żyzności gleb i siedlisk. Wprowadzanie GMO niszczy naturalną róznorodność biologiczną i uniemożliwia naturalny proces ewolucji gatunków dostosowujących się do zmieniającego się klimatu.

Czy w Polsce ktoś bada wpływ GMO na środowisko i pszczoły?

Czy nadal Państwowa Rada Ochrony Przyrody i Państwowa Rada Ochrony Środowiska nie są zainteresowane “state-of-art” niezależnych ekspertów dla Ministra ds. Środowiska nt. wpływu GMO na pszczoły, gleby, różnorodność biologiczną i klimat. Niech się skończy pisanie połajanek do Ministra Środowiska za konsekwentną , godną najwyższego szacunku postawę opartą o przezorne i gospodarne działanie na rzecz przyszłych pokoleń, a do wspólpracy za unijne i krajowe pieniądze niech przystąpią zdolni i etyczni ludzie z wyobraźnią.

Wreszcie trzeba zapytać, w jakim stanie jest państwowy monitoring środowiska i czy jest gotów stawić czoła nielegalnym uprawom GMO w Polsce? Czy Główny Inspektor Ochrony Środowiska nie powinien zaprosić do wspólpracy Polskiego Żwiązku Pszczelarskiego? W Unii Europejskiej nie tylko pszczelarze ekologiczni (organiczni) domagają się właściwego monitoringu poletek z uprawami GMO. Zanieczyszczenie środowiska powoduje, że straty ponoszą wszyscy.

Wniosek 3

Uznając ochronę owadów pożytecznych, a szczególnie pszczołowatych, za podstawę ochrony różnorodności biologicznej mającej bezpośredni wpływ na trwałość ekosystemów i przeciwdziałanie zmianom klimatu, badaniom nad wpływem GMO na pszczoły i środowisko zasługują na najwyższy priorytet i wyasygnowanie w budżecie Unii Europejskiej środków finansowych na ich prowadzenie na odpowiednio wysokim poziomie przez zespoły niezależnych ekspertów.

W maju 2007 roku Minister Rolnictwa Wielkiej Brytanii Nick Brown nalegał na farmerów aby zniszczyli zanieczyszczone rzepakiem transgenicznym RR zasiewy rzepaku, które wysiano na powierzchni ponad 30 tys. akrów w ok. 600 gospodarstwach. Jak podał londyński AFP nasiona dostarczyła angielsko-holenderska firma nasienna Advanta. Podobne rośliny znalazły się na polach Francji, Niemiec i Szwecji.

W Stanach Zjednoczonych w ciągu ostatnich 50 lat przetrwało 10% populacji rodzimych dzikich pszczół, oraz jedna trzecia pszczół hodowlanych. W Unii Europejskiej oszacowano, że praca pszczół jest warta kilka miliardów EURO. Czy jest to kompletny rachunek, na pewno nie, ponieważ wartość zapylania i utrzymania różnorodności biologicznej jest bezcenna. Czy jest na świecie firma ubezpieczeniowa, która potrafi oszacować straty?

Czy tak zwana “zielona” biotechnologia lub “agro-inżynieria” spowoduje najwiekszy kryzys w hodowli zwierząt i roślin w historii oraz wzrost cen za nieskażoną żywność? - zapytała grupa T+T Consultants i publicystów naukowych w 2006 roku. Aktualnie jesteśmy tego świadkami, co stawia Polskę przed nowymi wyzwaniami i jest dodatkowym argumentem dla produkcji żywności naturalnej.

07.06.2008. 10:09

Polska wolna
od GMO

KOALICJA POLSKA WOLNA OD GMO

Co nowego słychać o wpływie roślin genetycznie zmodyfikowanych (GMO) na pszczoły? Cz.II

Informacje:

Menu:

Polska wolna od GMO

KOALICJA POLSKA WOLNA OD GMO

Co nowego słychać o wpływie roślin genetycznie zmodyfikowanych (GMO) na pszczoły? Cz.II

Informacje:

Menu:

Polska wolna
od GMO